معرفی آواز بیات اصفهان
آواز بیات اصفهان از متعلقات دستگاه همایون است. نام این آواز مستقیماً به شهر اصفهان، یکی از مراکز مهم فرهنگی و هنری ایران، اشاره دارد. این نامگذاری نشاندهنده اهمیت و قدمت این آواز در این منطقه و احتمالا ریشه گرفتن برخی از ملودیهای آن از موسیقی محلی اصفهان است. بیات اصفهان، قابلیت ارتباط و پردهگردانی با دستگاههایی مانند ماهور، چهارگاه، سهگاه و همچنین شور را داراست.
ویژگیهای اصلی آواز اصفهان
احساسات
این آواز دارای حسی لطیف، عرفانی، گاهی غمگین اما دلنشین، عمیق و تأثیرگذار است. بیات اصفهان به دلیل ملودیهای روان، فواصل گوشنواز و گوشههای پر احساس خود، بسیار محبوب است و در تصنیفسازی و آوازخوانی کاربرد فراوان دارد.
نت شاهد
وقتی از گام همایون شروع کنیم و نتها را شمارهگذاری کنیم (درجه اول، دوم، سوم، چهارم و…)، نت چهارمِ آن گام، محور اصلی و نت شاهد آواز بیات اصفهان خواهد.
گوشههای اصلی و مهم آواز بیات اصفهان
درآمد
در آواز اصفهان، بخش آغازین و معرفیکننده این آواز است. این بخش، حال و هوای اصلی اصفهان را که ترکیبی از لطافت، اندوهی ملایم و وقار است، مشخص میکند. درآمد اصفهان معمولاً با تحریرهای آرام و دلنشین آغاز میشود و شنونده را برای ورود به فضای خاص این آواز آماده میسازد.
بیات درویش حسن
این گوشه که در برخی ردیفها مانند ردیف نی حسن کسائی ذکر شده، حالتی خاص و محزون دارد. “درویش حسن” بهنوعی نغمههای مربوط به درویشی و عرفان را تداعی میکند و فضایی از سلوک، آرامش و گاهی حزن عمیق را در اصفهان ایجاد میکند.
نغمه
گوشه نغمه در آواز اصفهان، معمولاً حالتی لطیف، روان و گاهی ضربی دارد. نغمهها اغلب برای ایجاد تنوع در آواز و انتقال حسهای مختلف به کار میروند. در اصفهان، نغمه میتواند فضایی دلپذیر و ملایم را ایجاد کند.
عبری
گوشه عبری در آواز اصفهان، به اوجگیری و تغییر پردهای اشاره دارد که برخی از آن با نام “نهفت نوا” نیز یاد میکنند. این گوشه میتواند شور و هیجان خاصی به آواز ببخشد و با تحریرهای اوجگیرنده، فضای گستردهتری را در اصفهان آشکار سازد.
جامهدران
جامهدران در آواز اصفهان، یکی از گوشههای مهم و پرکاربرد است. این گوشه فضایی اوجگیرنده و پرشور دارد که میتواند حس شوریدگی و شدت احساسات را منتقل کند. تحریرهای آن معمولاً قوی، سریع و پر از هیجان اجرا میشوند و اوجی زیبا را در اصفهان رقم میزنند.
بیات راجه
گوشه بیات راجه در آواز اصفهان، معمولاً پس از اوجگیریها میآید و بهنوعی بازگشت به مقام اصلی اصفهان را نشان میدهد. این گوشه فضایی آرامتر و فرودآمده دارد و میتواند حس بازگشت به خویشتن یا تأمل پس از هیجانات را القا کند.
عشاق
گوشه عشاق در آواز اصفهان، از گوشههای اوج و پرشور است. این گوشه میتواند اوج احساسات عاشقانه و شوریدگی را در آواز اصفهان بیان کند. عشاق در اصفهان، به دلیل فضای گسترده و امکان تحریرهای متنوع، یکی از بخشهای باشکوه و دلنشین این آواز به شمار میرود. برخی معتقدند که گوشه عشاق در آواز اصفهان و دشتی که به نام عشاق نامیده میشود، بهتر است “بوسلیک” نامیده شود، اما نام عشاق بسیار رایج و شناخته شده است.
معرفی کتاب شناخت دستگاههای موسیقی ایرانی به زبان ساده"
خرید کتاب شناخت دستگاه های موسیقی ایرانی به زبان ساده
۵۳۵,۰۰۰ تومان
۵۹۰,۰۰۰ تومان
تصنیفهای معروف در آواز بیات اصفهان
در این بخش، مجموعهای از تصنیفهای برجسته و محبوب که در آواز بیات اصفهان اجرا شدهاند، گردآوری شده است. با گوش سپردن دقیق به این آثار و مقایسه آنها با یکدیگر، میتوانید با فضا و ماهیت آواز بیات اصفهان آشنا شوید. همچنین، با تمرین و تکرار مداوم این آثار، در مدت کوتاهی قادر خواهید بود تصنیفهای دیگری که در این آواز اجرا شده است را تشخیص دهید.
مشخصات آهنگ «به اصفهان رو» | ||
شاعر: ملکالشعرای بهار | آهنگساز: علیاکبر شهنازی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
به اصفهان رو که تا بنگری بهشت ثانی * به زنده رودش سلامی ز چشم ما رسانی برخیز و بیا باغ لاله را، تازه بین به چارباغش * عاشق تو کو، بی وفا بگیر از لب شیرین سراغش | ||
دانلود تصنیف به اصفهان رو
مشخصات آهنگ «تنها منشین» | ||
شاعر: رحیم معینی کرمانشاهی | آهنگساز: علی تجویدی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
آمد آمد، با دلجویی، گفتا با من تنها منشین، برخیز و ببین | ||
دانلود تصنیف تنها منشین
مشخصات آهنگ «شب مهتاب» | ||
شاعر: علیاکبر شیدا | آهنگساز: علیاکبر شیدا | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
امشب به برِ من است آن مایهی ناز * یا رب تو کلید صبحو در چاه انداز امشب شب مهتابه حبیبم رو میخوام * حبیبم اگر خوابه طبیبم رو میخوام خواب است و بیدارش کنید * مست است و هُشیارش کنید | ||
دانلود تصنیف شب مهتاب
مشخصات آهنگ «در هوایت» | ||
شاعر: مولانا | آهنگساز: جلیل عندلیبی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
در هوایت بیقرارم روز و شب سر ز کویت بر ندارم روز و شب جان روز و جان شب ای جان تو انتظارم انتظارم روز و شب زان شبی که وعده کردی روزِ وصل روز و شب را میشمارم روز و شب ای مهارِ عاشقان در دستِ تو در میانِ این قطارم روز و شب میزنی تو زخمهها بر میرود تا به گردون زیر و زارم روز و شب روز و شب را همچو خود مجنون کنم روز و شب را کی گذارم روز و شب | ||
دانلود تصنیف در هوایت
مشخصات آهنگ «امید جانم» | ||
شاعر: رحیم معینی کرمانشاهی | آهنگساز: علی تجویدی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
امیدِ جانم ز سفر بازآمد * شکر دهانم ز سفر بازآمد همچنان که عاقبت پس از همه شب بدمد سحر، ناگهان من هم پس از آن دوری * بعد از غم مهجوری یک شاخهی گل، بُردم به برش دیدم که نگارِ من * سرخوش، ز کنار من وای از آن گلی که دست من بود * خموش و یک جهان سخن بود گل که شهره شد به بی وفایی * زِ دیدن چنین جدایی ز غصّهی پاره پیرُهَن بود | ||
دانلود تصنیف امید جانم
مشخصات آهنگ «بیداد زمان» | ||
شاعر: بیژن ترقی | آهنگساز: پرویز یاحقی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
به رهی دیدم برگِ خزان * پژمرده ز بیدادِ زمان * کز شاخه جدا بود چو زِ گلشن رو کرده نهان * در رهگذرش بادِ خزان * چون پیک بلا بود ای برگ ستمدیدهی پاییزی * آخر تو ز گلشن ز چه بگریزی روزی تو همآغوش گُلی بودی * دلداده و مدهوش گلی بودی ای عاشقِ شیدا * دلدادهی رسوا * گویمت چرا فسردهام در گل نه صفایی * باشد نه وفایی * جز ستم ز وی نبردهام آه خار غمش در دل بنشاندم * در ره او من جان بفشاندم تا شود نوگل گلشن و زیب چمن * رفت آن گل من از دست * با خار و خسی پیوست من ماندم و صد خار ستم وین پیکر بیجان ای تازه گل گلشن * پژمرده شوی چون من * هر برگ تو افتد به رهی پژمرده و لرزان | ||
دانلود تصنیف بیداد زمان
مشخصات آهنگ «پرسون پرسون» | ||
شاعر: اصغر واقدی | آهنگساز: ناصر زرآبادی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
پرسون پرسون یواش یواش اومدم در خونهتون از پنجره منو دیدی مثل گلها خندیدی | ||
دانلود تصنیف پرسون پرسون
مشخصات آهنگ «جان مریم» | ||
شاعر: محمد نوری | آهنگساز: کامبیز مژدهی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
جان مریم چشماتو واکن سری بالا کن * دراومد خورشید شد هوا سفید وقت اون رسید که بریم به صحرا وای نازنین مریم جان مریم چشماتو واکن منو صدا کن * بشیم روونه بریم از خونه شونه به شونه به یاد اون روزها وای نازنین مریم باز دوباره صبح شد من هنوز بیدارم * کاش میخوابیدم تو رو خواب میدیدم خوشهی غم توی دلم زده جوونه دونه به دونه دل نمیدونه * چه کنه با این غم وای نازنین مریم | ||
دانلود تصنیف جان مریم
مشخصات آهنگ «عاشق شدن» | ||
شاعر: جهانبخش پازوکی | آهنگساز: جهانبخش پازوکی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
دیگه عاشق شدن ناز کشیدن فایده نداره * دیگه دنبال آهـو دویدن فایده نداره چرا این در و اون در میزنی ای دل غافل * دیگه دل بستن و دل بریدن فایده نداره وقتی ای دل به گیسـوی پریشون میرسی خودتو نگهدار وقتی ای دل به چشمون غزل خون میرسی خودتو نگهدار ای دل دیگـــه بال و پــر نداری * داری پیر میشی و خبر نداری | ||
دانلود تصنیف عاشق شدن
مشخصات آهنگ «گل گلدون» | ||
شاعر: فرهاد شیبانی | آهنگساز: فریبرز لاچینی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
گلِ گلدونِ من شکسته در باد * تو بیا تا دلم نکرده فریاد | ||
دانلود تصنیف گل گلدون
مشخصات آهنگ «تمنای وصال» | ||
شاعر: شیخ بهایی | آهنگساز: عبدالحسین مختاباد | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
تا کِی به تمنای وصالِ تو یگانه * اشکم شود از هر مژه چون سیل روانه دیوانه نیام من که روم خانه به خانه هر در که زنم صاحبِ آن خانه تویی تو * هرجا که روَم پرتوِ کاشانه تویی تو در میکده و دیر که جانانه تویی تو * مقصود من از کعبه و بتخانه تویی تو مقصود تویی؛ کعبه و بتخانه بهانه | ||
دانلود تصنیف تمنای وصال
مشخصات آهنگ «ای کاروان» | ||
شاعر: رحیم معینی کرمانشاهی | آهنگساز: همایون خرم | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
ای کارون، ای کاروان! لیلای من کجا میبری؟ با بردن لیلای من، جان و دل مرا میبری ای کاروان کجا میروی؟ لیلای من چرا میبری؟ در بستنِ پیمانِ ما تنها گواه ما شد خدا تا این جهان، بر پا بود این عشق ما بماند بجا ای کاروان کجا میروی؟ لیلای من چرا میبری؟ تمامی دینم، به دنیای فانی شراره عشقی که شد زندگانی به یاد یاری، خوشا قطره اشکی به سوز عشقی، خوشا زندگانی همیشه خدایا، محبت دلها به قصه بماند، بنام دل ما که لیلی و مجنون فسانه شود حکایت ما جاودانه شود ای کارون، ای کاروان! لیلای من کجا میبری؟ با بردن لیلای من جان و دل مرا میبری ای کاروان کجا میروی؟ لیلای من چرا میبری؟ | ||
دانلود تصنیف ای کاروان
مشخصات آهنگ «خوشهچین» | ||
شاعر: کریم فکور | آهنگساز: روحالله خالقی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
من که فرزند این سرزمینم * در پی توشهای، خوشهچینم شادم از پیشهی خوشهچینی * رمز شادی بخوان از جبینم قلب ما، بود مملو از شادی بیپایان سعی ما، بود بهر آبادی این سامان خوشهچین، کجا اشک محنت به دامن ریزد خوشهچین، کجا دست حسرت زند بر دامان ای خوشا پس از لحظهای چند آرمیدن * همره دلبران خوشه چیدن از شعف گهی همچو بلبل نغمه خواندن * گه از این سو به آن سو پریدن برپا بود جشن انگور، ای افسون گر نغمه پرداز در کشور سبزه و گل، با شور و شعف نغمه کن ساز قلب ما، بود مملو از شادی بیپایان سعی ما، بود بهر آبادی این سامان خوشهچین، کجا اشک محنت به دامن ریزد خوشهچین، کجا دست حسرت زند بر دامان | ||
دانلود تصنیف خوشه چین
مشخصات آهنگ «بت چین» | ||
شاعر: علیاکبر شیدا | آهنگساز: علیاکبر شیدا | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
ای مه من، ای بت چین ای صنم * آلالـه رُخ و زهره جبین ای صنم تا به تـو دادم دل و دین ای صـنم * بر همه کس گشته یقین ای صنم من ز تو دوری نتوانم دیگر * جانم وز تو صبوری نتوانم دیگر بیا حبیبم، بیا طبیبم هر که تو را دیده ز خـود دل برید * رفته ز خود تا که رُخت را بدید تیر غمت، چون به دلِ من رسید * همچو بگفتم که همه کس شنید من ز تو دوری نتوانم دیگر * جانم وز تو صبوری نتوانم دیگر بیا حبیبم، بیا طبیبم ای نفـسِ اُنـسِ تـو احیای من * چون تویی امروزه مسیحای من حالت جمعی تو پریشان کنی وای به حال دل شیدای من من ز تو دوری نتوانم دیگر * جانم وز تو صبوری نتوانم دیگر بیا حبیبم، بیا طبیبم | ||
دانلود تصنیف بت چین
مشخصات آهنگ «محرم راز» | ||
شاعر: حافظ | آهنگساز: فریدون شهبازیان | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
بوی خوشِ تو هر که ز بادِ صبا شنید از یارِ آشنا نفسِ آشنا شنید یا رب کجاست محرمِ رازی که یک زمان دل شرح آن دهد که چه گفت و چه ها شنید محروم اگر شدم ز سرِ کوی او چه شد از گلشنِ زمانه که بوی وفا شنید | ||
دانلود تصنیف محرم راز
مشخصات آهنگ «ساقی نامه» | ||
شاعر: هوشنگ ابتهاج / فخرالدین عراقی | آهنگساز: فریدون شهبازیان | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
بیا ساقی آن مِی که خونِ حیات * از او شد روان در رگِ کائنات به من دِه که خورشیدِ رخشان شوم * ز گنجِ نهان گوهرافشان شوم بده ساقی آن مِی که جانِ بهار * از او جرعهای خورد و شد پرنگار به مستی شبی در گلستان بخفت * سحر رنگ و بو گشت و شکفت بیا ساقی آن مِی که جان آفرید * به من دِه که جان جامه بر تن درید کجا تن کِشد بار هنگامهاش * که او جانِ جان است و جان جامهاش | ||
دانلود تصنیف ساقی نامه
مشخصات آهنگ «آه ای صبا» | ||
شاعر: حسن فیروزآبادی | آهنگساز: روحالله خانی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
آه ای صبا چون تو مدهوشم من * خود فراموشم من * خانه بر دوشم من * خانه بر دوش من در پیش کو به کو افتادم * دل به عشقش دادم * حلقه در گوشم من * حلقه در گوش گر در کویش برسی برسان این پیام مرا بی چراغ رویت من ندارم دیگر تاب این شبهای سرد و خاموش هرگز هرگز باور نکنم عهد و پیمان ما شد فراموش ای جان من غرق سودای تو * بی تماشای تو * دل ندارد ذوق گفتگویی بی جلوهات آرزو بیحاصل * بی تو در باغ دل * خود نروید سرو آرزویی شبها مرغ لب بسته منم * دلشکسته منم * تا سحر بیدارم * سر به زانو دارم برنخیزد از من های و هویی * بی تو سیر گل را چه کنم؟ گل ندارد بی تو رنگ و بویی | ||
دانلود تصنیف آه ای صبا
مشخصات آهنگ «هوای دیدنت» | ||
شاعر: ساعد باقری | آهنگساز: حسن میرزاخانی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
ای هوای دیدنت سوزِ اه م * گوشهی ابروی تو قبلهگاه من کشتهی این حسرتم کز چه رو ای گل * چهره پنهان میکنی از نگاهِ من به جلوهی خود نازنین یارا * شبی بیارا خلوتِ ما را من که صد نی حرف دل در گلو دارم * با خیالت روز و شب گفتگو دارم کی شود تا من نهم سر به دامانت * از ازل این لحظه را آرزو دارم به جلوهی خود نازنین یارا * شبی بیارا خلوت ما را ای هوای دیدنت سوز اه من * گوشهی ابروی تو قبلهگاه من | ||
دانلود تصنیف هوای دیدنت
مشخصات آهنگ «بهار دلنشین» | ||
شاعر: بیژن ترقی | آهنگساز: روحالله خالقی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
تا بهار دلنشین آمده سوی چمن، ای بهار آرزو بر سرم سایه فکن | ||
دانلود تصنیف بهار دل نشین
مشخصات آهنگ «دل شیدای من» | ||
شاعر: فریدون مشیری | آهنگساز: علیرضا افتخاری | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
ای وای من ای وای من * زد این دل شیدای من * آتش به سر تا پای من | ||
دانلود تصنیف دل شیدای من
مشخصات آهنگ «ثمر گلها» | ||
شاعر: رحیم معینی کرمانشاهی | آهنگساز: علی تجویدی | دستگاه: همایون آواز بیات اصفهان |
ز نسیمِ سحر خبر آمد که سیاهیِ شب به سر آمد تو که مِی زدهای چه نشستی که سپیده زد و سحر آمد، به سوی بستان شو به بساطِ چمن نظری کن، که چه تازه گلی بدمیده که لطافتِ دانهی شبنم به طراوتِ او نرسیده، به سوی بستان شو زان پیوندِ نوین کاندر گلها زده شد بنگر که چه زیبا گلی آمد به چمن، هر بلبلی از گلشنی آمد به سخن ساقی بگردش آور جامِ جهاننما را، مطرب ترانهخوان کن سازِ طرب فزا را زینت شده گلشن به مبارک ثمری، دلها شده روشن به سرود دگری | ||
