معرفی آواز دشتی
آواز دشتی یکی از چهار آواز اصلی (به همراه ابوعطا، بیات ترک، و افشاری) است که متعلق به دستگاه شور است. بهعبارتدیگر، دشتی یک “مایه” یا “شاخه” از شور است که بر اساس محوریت و تمرکز روی نتهای خاصی از شور، حس و حال متفاوتی را ایجاد میکند.
چرا آواز دشتی (یا آوازهای دیگر) دستگاهی مستقل نیست و از متعلقات دستگاه شور به حساب میآید؟
دلیل اصلی تعلق آواز دشتی به دستگاه شور، یکسان بودن الگوی فواصلی آن با دستگاه شور است. هر الگوی فواصلی، یک فضای صوتی و حسی منحصر به فرد را ایجاد میکند. به همین دلیل است که هر دستگاه، بیانگر یک حالت عاطفی خاص است. وقتی دشتی، بیات ترک، ابوعطا و افشاری، از فواصل شور استفاده میکنند (هرچند با نقطهی آغازین متفاوت)، طبیعی است که در پسزمینه، آن فضای کلی شور را حفظ کنند. این شباهت در فواصل باعث میشود که حس و حال مشترکی در آنها وجود داشته باشد، حتی اگر هر کدام هویت مستقل خود را داشته باشند. شور میتواند حزن، عرفان، و آرامش را بیان کند و چهار آواز نیز جنبهای از همین حالات را، شاید با شدت و ضعف متفاوت، به نمایش میگذارد. در نهایت، همین یکسان بودن الگوی فواصل است که امکان حفظ کوک یکسان در ساز را فراهم میکند. اگر فواصل کاملاً متفاوت بودند، مجبور بودیم برای ورود به آواز دشتی یا بیات ترک، کوک ساز را به طور کلی تغییر دهیم. اما چون ساختار فواصل به نحوی با هم مرتبط است که نتهای اصلی یکدیگر را پوشش میدهند، میتوان با همان کوک قبلی، به سادگی از یک گوشه در شور به گوشههای دیگر آوازها پردهگردانی کرد و بالعکس.
گوشههای اصلی و مهم آواز دشتی
درآمد
در آواز دشتی، همانطور که از نامش پیداست، نقطه شروع و بخش ابتدایی آواز است. این بخش، زمینه و حالوهوای اصلی دشتی را که غالباً محزون و سوزناک است، معرفی میکند. معمولاً با تحریرهای لطیف و آرام آغاز میشود و شنونده را برای ورود به فضای آواز آماده میسازد.
غمانگیز
گوشه غمانگیز بر جنبههای حزنآلود و محزون آواز دشتی تأکید بیشتری دارد. ملودیها در این گوشه معمولاً کشیده و با مکثهای طولانیتر اجرا میشوند و تحریرها عموماً حس درد و اندوه عمیقتری را منتقل میکنند.
کرشمه
یکی از گوشههای ریتمیک در موسیقی ایرانی است که در آواز دشتی نیز کاربرد دارد. این گوشه با استفاده از تکرار یک موتیف ریتمیک و ملودیک مشخص، حالتی دلنشین و گاهی هم پرشور ایجاد میکند. تحریرهای آن معمولاً منظمتر و با تکرار خاصی همراه هستند.
بیات راجه
گوشهای است که در آن آوازخوان بهنوعی بازگشت به مقام اصلی را تجربه میکند، اما با رنگ و بویی متفاوت. در آواز دشتی، بیات راجه میتواند فضایی شبیه به دشتی اصلی را تداعی کند؛ اما با گردشهای ملودیک کمی متفاوت که حس بازگشت به ریشه را القا میکند.
دیلمان
دیلمان از گوشههای بسیار معروف و پرکاربرد در آواز دشتی است که فضایی بسیار زیبا و پر از نغمههای دلنشین دارد. این گوشه از نظر ملودیک غنی است و امکان اوجگیری و اجرای تحریرهای پیچیده و باشکوه در آن فراهم است. دیلمان به دلیل گستردگی و زیبایی، یکی از زیباترین بخشهای آواز دشتی محسوب میشود.
عشاق
گوشه عشاق در آواز دشتی معمولاً حالتی اوجگیرنده و پرشور دارد. این گوشه میتواند حس شور و هیجان را در آواز ایجاد کند و اغلب برای پایانبندی یا اوجگیریهای حماسیتر در آواز دشتی به کار میرود.
معرفی کتاب شناخت دستگاههای موسیقی ایرانی به زبان ساده"
خرید کتاب شناخت دستگاه های موسیقی ایرانی به زبان ساده
۵۳۵,۰۰۰ تومان
۵۹۰,۰۰۰ تومان
تصنیفهای معروف در آواز دشتی
در این بخش، مجموعهای از تصنیفهای برجسته و محبوب که در آواز دشتی اجرا شدهاند، گردآوری شده است. با گوش سپردن دقیق به این آثار و مقایسه آنها با یکدیگر، میتوانید با فضا و ماهیت آواز دشتی آشنا شوید. همچنین، با تمرین و تکرار مداوم این آثار، در مدت کوتاهی قادر خواهید بود تصنیفهای دیگری که در این آواز اجرا شده است را تشخیص دهید.
مشخصات آهنگ «آتش دل» | ||
شاعر: رهی معیری | آهنگساز: همایون خرم | دستگاه: شور آواز دشتی |
آتشی در سینه دارم جاودانی * عمر من مرگیست نامش زندگانی | ||
دانلود تصنیف آتش دل
مشخصات آهنگ «از خون جوانان وطن» | ||
شاعر: عارف قزوینی | آهنگساز: عارف قزوینی | دستگاه: شور آواز دشتی |
هنگام می و فصل گل و گشت چمن شد * در بار بهاری خالی از زاغ و زغن شد
چه کج رفتاری ای چرخ، چه بدکرداری ای چرخ، سر کین داری ای چرخ از اشک همه روی زمین زیر و زبر کن
| ||
دانلود تصنیف از خون جوانان وطن
مشخصات آهنگ «الهه ناز» | ||
شاعر: کریم فکور | آهنگساز: اکبر محسنی | دستگاه: شور آواز دشتی |
باز ای الهه ناز، با دل من بساز * کین غم جان گداز، برود ز برم گر دل من نیاسود، از گناه تو بود * بیا تا ز سرِ گنهت گذرم باز میکنم دست یاری، به سویت دراز * بیا تا غم خود را، با راز و نیاز، ز خاطر ببرم گر نکند تیر خشمت، دلم را هدف * به خدا همچو مرغ پرشور و شعف، به سویت بپرم آنکه او به غمت دل بندد چون من کیست؟ ناز تو بیش از این بهر چیست؟ تو الهه نازی، در بزمم بنشین * من تو را وفا دارم، بیا که جز این، نباشد هنرم اینهمه بیوفایی، ندارد ثمر * به خدا اگر از من، نگیری خبر، نیابی اثرم | ||
دانلود تصنیف الهه ناز
مشخصات آهنگ «دیدی که رسوا شد دلم» | ||
شاعر: رهی معیری | آهنگساز: علی تجویدی | دستگاه: شور آواز دشتی |
دیدی که رسوا شد دلم غرق تمنا شد دلم * دیدی که من با این دل بی آرزو عاشق شدم با آن همه آزادگی بر زلف او عاشق شدم ای وای اگر صیاد من غافل شود از یاد من قدرم نداند * فریاد اگر از کوی خود وز رشتهی گیسوی خود بازم رهاند دیدی که رسوا شد دلم غرق تمنا شد دلم در پیش بی دردان چرا فریاد بی حاصل کنم * گر شکوهای دارم ز دل با یار صاحبدل کنم وای ز دردی که درمان ندارد * فتادم به راهی که پایان ندارد | ||
دانلود تصنیف دیدی که رسوا شد دلم
مشخصات آهنگ «ای ایران» | ||
شاعر: حسین گلگلاب | آهنگساز: روحالله خالقی | دستگاه: شور آواز دشتی |
ای ایران ای مرز پرگهر * ای خاکت سرچشمه هنر دور از تو اندیشه بَدان * پاینده مانی تو جاودان اِی دشمن از تو سنگ خارهای من آهنم * جان من فدای خاک پاک میهنم مهر تو چون، شد پیشهام * دور از تو نیست اندیشهام در راه تو، کِی ارزشی دارد این جان ما * پاینده باد خاک ایران ما سنگ کوهت درّ و گوهر است * خاک دشتت بهتر از زر است مهرت از دل کِی برون کنم * بَرگو بی مهرِ تو چون کنم تا گردش جهان و دور آسمان بهپاست * نورِ ایزدی همیشه رهنمای ماست مهر تو چون، شد پیشهام * دور از تو نیست اندیشهام در راه تو، کِی ارزشی دارد این جان ما * پاینده باد خاک ایران ما | ||
دانلود تصنیف ای ایران
مشخصات آهنگ «شب به گلستان تنها» | ||
شاعر: محمود صناعی | آهنگساز: مجید وفادار | دستگاه: شور آواز دشتی |
شب به گلستان تنها منتظرت بودم * بادهی ناکامی در هجـــرِ تو پیمودم | ||
دانلود تصنیف شب به گلستان تنها
مشخصات آهنگ «شکوه» | ||
شاعر: مهرداد اوستا | آهنگساز: عبدالحسین مختاباد | دستگاه: شور آواز دشتی |
وفا نکردی و کردم * خطا ندیدی و دیدم * شکستی و نشکستم * بُریدی و نبریدم اگر ز جمله ملامت، شنیدم از تو شنیدم * و گر ز کرده ندامت، کشیدم از تو کشیدم شکوه دارم، شکوه دارم، با دلِ بیغمگسارم * مُردم ای مه تا بسوزی، همچو شمعی در مزارم بعد از این یا گردبادم، یا در این صحرا غبارم * تا رسم در رهگذارت، یا رسی در رهگذارم گذشتی و نگذشتم، شکستی و نشکستم * بریدی و نبریدم، گسستی و نگسستم اگر که خانهبهدوشم، اگر که بادهپرستم * کجا که با تو نبودم، کجا که بیتو نشستم | ||
دانلود تصنیف شکوه
مشخصات آهنگ «پیک سحری» | ||
شاعر: کریم فکور | آهنگساز: همایون خرم | دستگاه: شور آواز دشتی |
یک نفس ای پیک سحری * بر سر کویش کن گذری * گو که ز هجرش به فغانم به فغانم | ||
دانلود تصنیف پیک سحری
مشخصات آهنگ «گلنار» | ||
شاعر: کریم فکور | آهنگساز: مجید وفادار | دستگاه: شور آواز دشتی |
گلنار، گلنار، کجایی که از غمت ناله میکند، عاشقِ وفادار گلنار، گلنار، کجایی که بیتو شد دل اسیر غم، دیدهام گهربار گلنار، گلنار، دمی اولین شبِ آشنایی و عشقِ ما به یاد آر گلنار، گلنار، در آن شب تو بودی و عیش و عشرت و آرزوی بسیار چه دیدی از من، حبیبم گلنار که دادی آخر فریبم گلنار نیابی ای کاش، نصیب از گردون که شد ناکامی نصیبم، گلنار بود مرا در دلِ شبِ تار آرزوی دیدار تا به کی پریشان؟ تا به کی گرفتار؟ یا مده مرا وعدهی وفا، راز خود نگهدار یا به روی من، خندهها بزن، قلب من بدست آر چه دیدی از من، حبیبم گلنار که دادی آخر، فریبم گلنار نیابی ای کاش، نصیب از گردون که شد ناکامی نصیبم گلنار لبِ خود بگشا، لبِ خود بگشا به سخن، گلنار دلِ زارم را مشکن، گلنار نشدی عاشق، نشدی عاشق ز کجا دانی، چه کشد هر شب، دلِ من، گلنار | ||
دانلود تصنیف گلنار
مشخصات آهنگ «خدا کنه که خوابم نبره» | ||
شاعر: ایرج جنتی عطایی | آهنگساز: بزرگ لشگری | دستگاه: شور آواز دشتی |
دو سه شبه که چشمام به دره، خدا کنه که خوابم نبره | ||
دانلود تصنیف خدا کنه که خوابم نبره
مشخصات آهنگ «نازنین» | ||
شاعر: حسن میرزاخانی | آهنگساز: فریدو ن شهبازیان | دستگاه: شور آواز دشتی |
گفتم مگر ای نازنین قصد جان داری؟ * بار غم از دوشم چرا برنمیداری؟ گفتا کجا عاشق دگر بیم جان دارد؟ * کی شکوهای از بار غم بر زبان آرد؟ بعد از این دلبرا ما را نشان کن * یک به یک تیر غم بر دل روان کن | ||
دانلود تصنیف نازنین
مشخصات آهنگ «گل پامچال» | ||
شاعر: سیدجعفر مهرداد | آهنگساز: ایرج دهقان | دستگاه: شور آواز دشتی |
گل پامچال بیرون بیا فصل بهاره، عزیز موقع کاره | ||
دانلود تصنیف گل پامچال
مشخصات آهنگ «تو گل زیبای منی» | ||
شاعر: نواب صفا | آهنگساز: اکبر محسنی | دستگاه: شور آواز دشتی |
تو گل زیبای منی * مه من مینای منی * به خدا ای ماه درخشان روشنی شبهای منی | ||
دانلود تصنیف تو گل زیبای منی
مشخصات آهنگ «آسمون» | ||
شاعر: محلی | آهنگساز: محلی | دستگاه: شور آواز دشتی |
آسمون به این گَپی گوشش نوشته * هرکسی که عاشقه جاش تو بهشته ای دایه دایه جونم یه گل خوب میستونم ویی راه رفتنت، خندیدنت، قهر کردنت، بابای بابامو سوزونده مثل پیشتر میزنم تیر بر نشونه * بالون چرخش اشکنه دلمو زمونه ای دایه دایه جونم آتیش زده به جونم ویی ناز کردنت، خندیدنت، میون دشت گل چیدنت، واویلا آسمون کاری نداره یاروم بیداره * دل به دریا میزنم گر تش بباره ای دایه دایه جونم یه گل خوب میستونم | ||
دانلود تصنیف آسمون
مشخصات آهنگ «رهگذر» | ||
شاعر: فریدون همراه | آهنگساز: جمشید عندلیبی | دستگاه: شور آواز دشتی |
خبر از من ندارد، گل باغ و بهارم * ز فراقش چه گویم، خبر از خود ندارم به امیدِ نگاهی، سرِ هر ره گذارم * ز خیالش جدا نیست، نفسی گر برارم | ||
دانلود تصنیف رهگذر
مشخصات آهنگ «پشت و پناه» |
| |
آهنگساز: حسن میرزاخانی | دستگاه: شور / آواز دشتی | |
مستم اگر من مست نگاهت * جز می عشقت باده نخواهم ای همه جا لطف تو پشت و پناهم * در بگشا دلبرا خسته راهم در بر خویشم نشان که بیقرارم * تاب فراق تو را دگر ندارم گنج من است ای دوست، چشم گهر بارم دستم اگر خالی دیده پر دارم * به دشت شب ز اشکم ستاره میکارم شبی که از تو خبر گرفتم * به آسمان تو پر گرفتم از آتش نگاهت شرر گرفتم * به دیدن تو جان دگر گرفتم * من از نسیم نفست ثمر گرفتم |
| |
دانلود تصنیف پشت و پناه
مشخصات آهنگ «سنگ خارا» | ||
شاعر: رحیم معینی کرمانشاهی | آهنگساز: علی تجویدی | دستگاه: شور آواز دشتی |
شمع خودسوزی چو من * در میان انجمن * گاهی اگر آهی کشد دلها بسوزد جای آن دارد که چندی هم ره صحرا بگیرم * سنگ خارا را گواه این دل شیدا بگیرم | ||
