جادوی الگوهای سهگانه گیتار
هر آهنگی که در دنیای موسیقی نواخته میشود، در یک گام مشخص قرار دارد. اگر شما بتوانید بر نتهای گام یک آهنگ مسلط شوید، نهتنها آن آهنگ را راحتتر مینوازید، بلکه میتوانید هر آهنگ دیگری را که در همان گام یا گامهای مرتبط است، با درک بهتری اجرا کنید.
برخلاف سازی مانند پیانو که در آن برای هر گام باید شکل و انگشتگذاری متفاوتی را یاد بگیرید، گیتار یک مزیت بزرگ دارد، الگوهای آن قابل جابهجایی هستند. با یادگیری سه الگوی اصلی و قابل تکرار، میتوانید تمام گامهای ماژور و مینور (۲۴ گام) را در هر جای دسته گیتار بنوازید. یعنی وقتی شما این الگوها را یاد میگیرید، میتوانید با جابهجا کردن آنها روی دسته گیتار، سایر گامها را نیز اجرا کنید. برای درک بهتر این موضوع، ابتدا باید سه مفهوم کلیدی را بدانیم.
الگو: یک توالی انگشتگذاری مشخص روی فرت بورد که نواختن نتهای یک گام را در یک محدودهی خاص از دسته ممکن میسازد.
پوزیسیون: موقعیت دست را روی دسته گیتار مشخص میکند. معمولاً شمارهی پوزیسیون بر اساس فرتی است که انگشت اشارهی شما (انگشت شماره ۱) روی آن قرار میگیرد. مثلاً «پوزیسیون ۵» یعنی انگشت اشارهی شما آمادهی نواختن نتهای فرت پنجم است.
نت پایه یا نت اول گام: نتی که گام از آن شروع شده و نام خود را از آن میگیرد. پیدا کردن این نت در الگو، کلید جابهجایی آن است.
اهمیت تسلط بر الگوها
همانطور که در قسمت قبل اشاره کردیم، سه الگوی اصلی برای اجرای گامها روی دسته گیتار وجود دارد. این الگوها، فارغ از اینکه کدام نت را بهعنوان نت شروع (ریشه) انتخاب کنید، شکل هندسی مشخصی دارند که در طول دسته تکرار میشوند. حالا میخواهیم توضیح دهیم که چرا تمرین و تسلط بر همین الگوها، رمز موفقیت شما در ملودینوازی و اجرای آهنگهای مختلف است.
حفظ الگو بجای حفظ نت
بجای حفظ کردن تکتک نتها برای هر گام در هر پوزیشن، با این الگوها شما شکل و طرح کلی گام را روی دسته گیتار میبینید. مثل این است که بهجای حفظ کردن آدرس هر خانه، نقشه شهر را یاد بگیرید. وقتی الگو را بشناسید، هرجا که آن را روی دسته قرار دهید، گام مربوطه را مینوازید.
انتقالپذیری آسان
بزرگترین مزیت این الگوها، قابلیت انتقال آنهاست. فرض کنید شما از الگوی اول، گام “لامینور” را درپوزیشن ۵ یاد گرفتهاید. اگر همین الگو را دو فرت بالاتر ببرید (به پوزیشن ۷ برسید)، میتوانید گام “سی مینور” را بنوازید، بدون اینکه نیاز به حفظ کردن نتهای گام “سی مینور” بهصورت جداگانه داشته باشید. این یعنی با یادگیری فقط چند الگو، میتوانید تمام گامها را بنوازید.
بهبود سرعت و دقت
وقتی انگشتان شما به شکل و فواصل الگوها عادت کنند، میتوانید با سرعت و دقت بیشتری نتها را پیدا کنید و ملودیها را بنوازید. دیگر لازم نیست به هر نت بهصورت جداگانه فکر کنید؛ ذهن و انگشتان شما بهصورت خودکار در مسیر الگو حرکت میکنند. این برای بداههنوازی و اجرای سریع ملودیها حیاتی است.
آسانسازی یادگیری آهنگها
وقتی یک آهنگ جدید را میخواهید یاد بگیرید، بهجای اینکه به دنبال تکتک نتها در تبلچر یا نتنویسی باشید، میتوانید گام آهنگ را شناسایی کرده و از الگوی آن گام برای پیدا کردن سریعتر نتها روی دسته گیتار استفاده کنید. این کار به خصوص در موسیقیهایی که ملودیهای پیچیده و سریع دارند، معجزه میکند. در ادامه به معرفی الگوهای سهگانه خواهیم پرداخت و گامهای ایجاد شده توسط هر الگو را بررسی خواهیم کرد.
معرفی الگوی شماره ۱ و گامهایی که در این الگو قابل اجرا هستند
در شکل ۱، الگوی شماره ۱ را میبینید (خانههای سفید). اگر این الگو را در پوزیسیونهای (فرتهای) مختلف گیتار اجرا کنید، گامهای مینور متفاوتی را برای شما ایجاد خواهد کرد. با یادگیری و تمرین این الگو بر روی دسته ساز، میتوانید اکثر آهنگهایی که در دنیای موسیقی ساخته شدهاست را اجرا کنید!

اجرای گام لا مینور (Am) با الگوی شماره ۱
برای روشن شدن موضوع، الگوی شماره ۱ را از پوزیسیون ۵ اجرا میکنیم (شکل ۲). یعنی انگشت ۱ بر روی فرت ۵ سیم ۶، انگشت ۳: فرت ۷ سیم ۶ و انگشت ۴: فرت ۸ سیم ۶، قرار میگیرند.

شکل ۲. نتهای گام لامینور.
همانطور که میدانید، نتهای مجاز در گام لا مینور طبیعی عبارتاند از: لا (A) – سی (B) – دو (C) – رِ (D) – می (E) – فا (F) – سُل (G). (برای اطلاعات بیشتر، به کتاب آموزش گام، فاصله و آکورد در موسیقی، مراجعه بفرمایید).
اکنون به شکل ۲، توجه کنید. نتهای مشخص شده توسط این الگو (خانههای سفید با نتهای مشکی رنگ) همان نتهای مجاز در گام لامینور بوده که به ترتیب عبارتاند از:
سیم E (6): فرت ۵ (A) – فرت ۷ (B) – فرت ۸ (C)
سیم B (5): فرت ۵ (D) – فرت ۷ (E) – فرت ۸ (F)
سیم G (4): فرت ۵ (G) – فرت ۷ (A)
سیم D (3): فرت ۴ (B) – فرت ۵ (C) – فرت ۷ (D)
سیم A (2): فرت ۵ (E) – فرت ۶ (F) – فرت ۸ (G)
سیم E (1): فرت ۵ (A) – فرت ۷ (B) – فرت ۸ (C)
بنابراین، با اجرای الگوی ۱ از فرت ۵، میتوان نتهای گام لامینور را اجرا کرد. در نتیجه، با یادگیری اجرای این الگو، هرقطعهای که در گام لامینور باشد را میتوان اجرا کرد!
خلاصه مطالب گفته شده:
الگو: الگوی شماره ۱ | پوزیسیون: پنج (فرت پنج) | نت اول گام: نت لا (A) | گام تشکیل شده: گام لامینور (Am)
تشکیل گامهای ماژور توسط الگوی شماره ۱
در دنیای موسیقی، هر گام مینور یک گام ماژور نسبی دارد و هر گام ماژور نیز یک گام مینور نسبی دارد. مهمترین ویژگی این گامهای نسبی این است که تمام نتهای تشکیلدهندهی آنها کاملاً یکسان است! این به چه معناست؟ به گام لامینوری که در قسمت قبل بررسی کردیم توجه کنید.
گام لا مینور: نتهای مجاز این گام را در قسمت زیر میبینید. همانطور که مشخص است، نتهای این گام همگی در حالت طبیعی (بکار) بوده و هیچ دیز یا بملی ندارد.
۷ نت مجاز گام لا مینور A| B | C | D | E | F | G لا | سی | دو | رِ | می | فا | سل |
گام دو ماژور (C Major): نتهای این گام نیز که در ادامه این مطلب مشخص شده است، همگی در حالت طبیعی (بکار) بوده و هیچ دیز یا بملی ندارد.
۷ نت مجاز گام دو ماژور C| D | E |F | G | A | B دو | رِ | می | فا | سل | لا | سی |
در نتیجه، هر دو گام دقیقاً از یک مجموعه نت (C, D, E, F, G, A, B) استفاده کرده و بدین ترتیب، با یادگیری الگوی هرگام مینور، ماژور نسبی آن نیز دقیقاً با همان الگو، قابل اجرا خواهد بود! بنابراین، با اجرای الگوی شماره ۱ در پوزیسیون ۵، میتوانیم نتهای موجود در دو گام “لامینور و دوماژور” را اجرا کنیم.
سرکلید گام لا مینور و دو ماژور
به دلیل اینکه در گام لا مینور و دوماژور، تمامی نتها در حالت طبیعی قرار دارند (هیچ دیز و بملی در این گامها وجود ندارد)، طبیعتاً، سرکلیدی هم در این گامها نوشته نمیشود؛ بنابراین، نوازنده وقتی سرکلیدی در ابتدای قطعه نمیبیند، متوجه میشود که در گام “لا مینور” یا “دوماژور” میبایست به اجرای قطعه بپردازد. شکل ۳، سرکلید گام لا مینور و دوماژور را نشان میدهد.

شکل ۳: سرکلید گام لا مینور و دو ماژور.
سؤال: اگر دقت کرده باشید، در گام دو ماژور هم سرکلیدی وجود نداشت، پس تفاوت این دو گام چگونه مشخص میشود؟
پاسخ: به دو طریق میتوان مینور یا ماژور بودن گام قطعه را تشخیص داد:
۱- با توجه به نت شروع و پایان (معمولاً قطعات موسیقی، از نت پایه گام شروع شده و به آن ختم میشوند، البته همیشه اینطور نیست!).
۲- در طول یک قطعه موسیقی، ملودی معمولاً در اطراف نت پایه، گردش کرده و بارها به آن نت اشاره میکند (یعنی اگر گام قطعه لا مینور باشد، در طول قطعه بارها به این نت و نتهای اطراف آن، برخورد خواهیم کرد).
نحوه انگشت گذاری برای اجرای الگوی شماره ۱
در تمرین زیر، نتهای مشخص شده در الگوی شماره ۱ از سیم ۶ تا سیم ۱ مشخص شده است. همچنین، شماره انگشتان دست چپ نیز، در زیر نتها نوشته شدهاند.
نکته مهم در انگشتگذاری: برای نواختن نت روی فرت ۴ از سیم ۴، باید انگشت اشارهی خود را کمی به عقب بکشید. این حرکت کششی، بخشی از این الگوی استاندارد است.
نکته بسیار مهم: در هنگام تعویض سیم، توالی پیک زدن را رعایت کنید. عدم رعایت توالی پیک زنی (پیک راست و چپ) سرعت حرکت دست بر روی سیمهای مختلف را کاهش داده و نظم حرکات دست راست را بهشدت تحتتأثیر قرار میدهد.
نحوه تمرین الگوی شماره ۱
- بهآرامی شروع کنید
ابتدا این الگو را با سرعت بسیار پایین و بادقت کامل بنوازید. مطمئن شوید که هر نت به وضوح صدا میدهد و انگشتگذاری و توالی پیک زنی شما صحیح است.
- از مترونوم استفاده کنید
بعد از شناخت و یادگیری الگو، برای حفظ ریتم و یکنواختی اجرا، حتماً از مترونوم استفاده کنید و به تدریج سرعت را بالا ببرید.
- به سمت بالا و پایین دسته
الگو را در پوزیشنهای مختلف (فرتهای مختلف) روی دسته گیتار تمرین کنید تا به جایگاه آنها در همه جای فرت بورد مسلط شوید (مثلاً از فرتهای ۴، ۶، ۷، ۸ و غیره میتوانید الگو را اجرا کنید).
- بشنوید و تقلید کنید
گوش دادن به ملودیهای مورد علاقهتان و تلاش برای پیدا کردن آنها با استفاده از الگوهایی که یاد گرفتهاید، یک تمرین فوقالعاده برای مسلط شدن در نوازندگی است. (در حقیقت، راز اصلی حرفهای شدن در نواختن گیتار، تکرار مداوم این تمرین است).
مجموعه تمرینات در الگوی شماره ۱
پس از مسلط شدن به الگوی شماره ۱، تمرینات زیر را با رعایت نکات گفته شده در قسمت قبل، انجام دهید.
برای آشنایی با الگوهای ۲ و ۳ و همچنین تسلط کامل بر اجرای تمامی گامهای مینور و ماژور، به کتاب "آموزش جامع ملودی نوازی در گیتار پاپ" مراجعه فرمایید.
معرفی کتاب "آموزش جامع ملودی نوازی در گیتار پاپ"
این کتاب برای چه افرادی مناسب است؟
فرقی نمیکند که شما یک فرد مبتدی مشتاق باشید که به تازگی علاقهمند به یادگیری گیتار شده یا یک نوازنده حرفهای که به دنبال ارتقاء مهارتهایش به سطوح بالاتر است؛ مطالب این کتاب با رویکردی کاملاً جامع و دقیق، تمام جوانب ملودینوازی با پیک را از پایه تا پیشرفته به شما آموزش میدهد.
مزیت این کتاب نسبت به سایر کتب آموزشی چیست؟
محتوای این کتاب، حاصل سالها مطالعه، نوازندگی و تجربه عملی نویسنده و همچنین بررسی نقاط قوت و ضعف کتب آموزشی مختلف، بوده است. کتاب حاضر، نکات و آموزشهای ارزشمندی را ارائه داده که به جرأت میتوان گفت بسیاری از آنها در منابع آموزشی دیگر یافت نمیشود. بنابراین، هنرآموز در صورت مطالعه دقیق و انجام تمرینات مشخصشده در هر بخش، میتواند در فاصلهی بسیار کوتاهی، به پیشرفت چشمگیری دست پیدا کند.
سرفصلهای این کتاب چیست؟
در سه فصل اول این کتاب، هرآنچه از تئوری موسیقی برای ملودینوازی نیاز دارید، به طور کامل و کاربردی و به دور از توضیحات اضافی، ارائه شده است. در فصل دوم کتاب، مجموعهای از اتودهای متنوع و هدفمند برای تقویت انگشتان دست شما در نظر گرفته شده است. این اتودها، نقش حیاتی در آمادهسازی شما برای اجرای روان و دقیق آهنگهای مختلف دارند و به شما کمک میکنند تا کنترل و چابکی لازم را در دستانتان به دست آورید. متأسفانه، در بسیاری از منابع آموزشی، از اهمیت این بخش مهم غافل شده اند، در حالی که ما معتقدیم پایه و اساس یک نوازندگی قوی و حرفهای، در گرو تمرینات هدفمند انگشتگذاری است. بنابراین، این فصل به شما اطمینان میدهد که با آمادگی کامل، وارد مراحل بعدی آموزش خواهید شد. در فصل سوم، به سراغ قلب تپنده ملودینوازی، یعنی گامهای موسیقایی میرویم و با رویکردی کاملاً نوآورانه و منحصر به فرد، نحوه اجرای تمامی گامها را به شما آموزش میدهیم. این فصل، نه تنها بنیان نوازندگی گیتار شما را محکم میکند، بلکه کلید اصلی برای اجرای روان و دقیق هر آهنگی است. پس از تسلط بر اصول پایه و بنیادی، مجموعهای بینظیر از نتهای آهنگهای معروف برای سطوح مختلف، از آسان تا دشوار، در اختیارتان قرار میگیرد تا آنچه را آموختهاید، در عمل پیاده کنید و پیشرفت خود را به وضوح مشاهده کنید. در فصل پایانی نیز، تمام تکنیکهای دست چپ که برای تبدیل شدن به یک نوازنده حرفهای گیتار ضروری هستند، به طور کامل و با جزئیات آموزش داده میشوند. این بخش، تواناییهای شما را به اوج خود میرساند و شما را در مسیر تبدیل شدن به یک نوازنده حرفهای و مسلط یاری خواهد کرد.
آیا خرید کتاب شامل پشتیبانی هم خواهد شد؟
با خرید این کتاب، از نیم ساعت مشاوره اولیه با مدرس و ۶ ماه پشتیبانی رایگان بهره مند خواهید شد.
قیمت و نحوه سفارش کتاب، به چه صورت است؟
سفارش این کتاب از همین سایت وهمچنین از سایت دیجی کالا امکان پذیر است. قیمت این کتاب ۷۹۵ هزارتومان است که با ۲۵ درصد تخفیف به قیمت ۵۹۶ هزارتومان، تقدیم شما میشود.
















