معرفی دستگاه نوا
دستگاه نوا یکی از هفت دستگاه اصلی موسیقی ایرانی است که دارای حسی آرام، متین، عرفانی، گاهی حزین و اغلب معتدل و ملایم است. نوا به دلیل ملایمت و عدم تندی در فواصل، اغلب برای مراسم و محافل آرام و عرفانی مناسب است و کمتر حالت شور و هیجان دارد. به دلیل شباهت الگوی فواصلی دستگاه نوا به دستگاه شور، اساتیدی که به تئوری موسیقی تسلط داشتهاند (علینقی وزیری، روح الله خالقی و غیره) معتقد بودند که نوا را باید آوازی متعلق به دستگاه شور در نظر گرفت.
الگوی صوتی (فواصل و دانگها) دستگاه نوا
در شکل زیر، الگوی فواصل (پردهبندی) دستگاه نوا در موسیقی ایرانی، نمایش داده شده است. این الگو، که ویژگی اصلی دستگاه نوا است (شبیه به دستگاه شور میباشد)، شامل دو دانگ است و فواصل دقیق بین نتهای آن در صفحه بعد مشخص شده است.
سهربع پرده (4/3) – سهربع پرده (4/3) – پرده (1) – پرده (1) – نیمپرده (2/1) – پرده (1) – پرده (1)
شکل: پردهبندی (الگوی فواصل) دستگاه نوا.
اگر نوا را از نت “ر” آغاز کنیم، نتهای تشکیل دهندهی آن به صورت زیر خواهد بود:
دانگ اول: ر – می کُرن – فا – سُل
دانگ دوم: لا – سی بمل – دو – ر
گوشههای اصلی و مهم دستگاه نوا
درآمد (نت شاهد: درجه اول گام نوا)
درآمد بخش آغازین و معرفیکننده دستگاه نوا است. در این بخش، فضای اصلی و آرامشبخش نوا که حسی از سکون و تفکر را القا میکند، نمایان میشود. درآمد نوا با تحریرهای لطیف، آرام و پر معنی آغاز میشود و شنونده را برای ورود به فضای عمیق و روحانی این دستگاه آماده میسازد.
گردانیه (نت شاهد: درجه دوم گام نوا)
گردانیه در دستگاه نوا، گوشهای است که معمولاً فضایی روان، آرام و تأملی دارد. این گوشه حس گردش و حرکت ملایم را القا میکند و میتواند بهنوعی مقدمهای برای ورود به گوشههای بعدی باشد. گردانیه به دلیل ماهیت روان خود، به انتقال حس آرامش در نوا کمک میکند.
نیشابورک (نت شاهد: درجه چهارم گام نوا)
نیشابورک یکی از گوشههای مهم و زیبا در دستگاه نوا است. این گوشه معمولاً فضایی محزونتر و تأملیتر دارد و میتواند عمق احساسی نوا را بیشتر کند. نیشابورک با تحریرهای خاص خود، حس و حالی از اندوهی عمیق و عارفانه را منتقل میکند و برای بسیاری از شنوندگان دلنشین است.
نیریز (نت شاهد: درجه پنجم گام نوا)
نیریز در دستگاه نوا، گوشهای است که معمولاً به اوجگیری و اوج احساسات میپردازد. این گوشه میتواند فضایی پرشورتر و گاهی حماسی را در نوا ایجاد کند. تحریرهای نیریز اغلب قویتر و باصلابت بیشتری اجرا میشوند و اوجی زیبا را در این دستگاه رقم میزنند.
گوشت (نت شاهد: درجه پنجم گام نوا)
گوشه گوشت در نوا، از جمله گوشههایی است که دارای پیچیدگیها و گردشهای ملودیک خاص خود است. این گوشه معمولاً فضایی عمیقتر و فکریتر دارد و میتواند برای بیان حالات عمیقتر و پیچیدهتر در نوا به کار رود. گوشت بهنوعی گسترش و تعمیق ملودیهای پیشین در این دستگاه است.
بیات راجه (نت شاهد: درجه سوم گام نوا)
بیات راجه در دستگاه نوا، معمولاً پس از اوجگیریها میآید و بهنوعی بازگشت به مقام اصلی نوا را نشان میدهد. این گوشه فضایی آرامتر و فرودآمده دارد و میتواند حس بازگشت به خویشتن، تأمل یا حتی نوعی تسلیم و رضا را القا کند. بیات راجه به آرامش و تعادل در نوا کمک میکند.
عراق (نت شاهد: اوج گام نوا)
گوشه عراق در دستگاه نوا، از گوشههای اوج و باشکوه است. عراق فضایی وسیع، باعظمت و گاهی حماسی دارد که میتواند اوجگیریهای بسیار زیبا و قدرتمندی را در نوا به وجود آورد. این گوشه اغلب برای اوجگیریهای نهایی و باشکوه در نوا به کار میرود و حس قدرت و استواری را القا میکند.
نهفت (نت شاهد: اوج گام نوا)
گوشه نهفت در دستگاه نوا، معمولاً پس از اوجگیریهای عراق و برای فرود نهایی و بازگشت به درآمد نوا استفاده میشود. نهفت فضایی آرام، لطیف و درعینحال عمیق دارد که بهنوعی جمعبندی و ختم دستگاه را انجام میدهد. این گوشه حس بازگشت به سرمنزل و آرامش نهایی را القا میکند.
معرفی کتاب شناخت دستگاههای موسیقی ایرانی به زبان ساده"
خرید کتاب شناخت دستگاه های موسیقی ایرانی به زبان ساده
۵۳۵,۰۰۰ تومان
۵۹۰,۰۰۰ تومان
تصنیفهای معروف در دستگاه نوا
در این بخش، مجموعهای از تصنیفهای برجسته و محبوب که در دستگاه نوا اجرا شدهاند، گردآوری شده است. با گوش سپردن دقیق به این آثار و مقایسه آنها با یکدیگر، میتوانید با فضا و ماهیت دستگاه نوا آشنا شوید. همچنین، با تمرین و تکرار مداوم این آثار، در مدت کوتاهی قادر خواهید بود تصنیفهای دیگری که در این دستگاه اجرا شده است را تشخیص دهید.
مشخصات آهنگ «ای یوسف» | ||
شاعر: مولانا | آهنگساز: پرویز مشکاتیان | دستگاه: نوا |
ای یوسف خوشنام ما، خوش میروی بر بام ما، ای درشکسته جام ما، ای بردریده دام ما ای نور ما، ای سور ما، ای دولت منصور ما، جوشی بنه در شور ما، تا میشود انگور ما ای دلبر و مقصود ما، ای قبله و معبود ما، آتش زدی در عود ما، نظاره کن در دود ما ای یار ما عیار ما، دام دل خمار ما، پا وامکش از کار ما، بِستان گرو دستار ما در گِل بمانده پای دل، جان میدهم چه جای دل، وز آتش سودای دل، ای وای دل ای وای ما | ||
دانلود تصنیف ای یوسف
مشخصات آهنگ «ای دل اگر عاشقی» | ||
شاعر: عطار | آهنگساز: جلالالدین ذوالفنون | دستگاه: نوا |
ای دل اگر عاشقی؛ در پی دلدار باش * بر در دل روز و شب، منتظر یار باش | ||
دانلود تصنیف ای دل اگر عاشقی
مشخصات آهنگ «جانِ جهان» | ||
شاعر: مولانا | آهنگساز: پرویز مشکاتیان | دستگاه: نوا |
جانِ جهان دوش کجا بودهای * نی غلطم در دل ما بودهای | ||
دانلود تصنیف جان جهان
مشخصات آهنگ «دوستت دارم سبد سبد» | ||
شاعر: مسعود فردمنش | آهنگساز: مسعود فردمنش | دستگاه: نوا |
دوست دارم سبد سبد باز گل عشق جوونه زد * دوست دارم یه عالمه هر چی بگم بازم کمه | ||
دانلود تصنیف دوستت دارم سد سبد
مشخصات آهنگ «سلطان من» | ||
شاعر: مولانا | آهنگساز: جلیل عندلیبی | دستگاه: نوا |
بیا بیا دلدار من درآ درآ در کار من هر جا روم با من روی، هر منزلی محرم شوی صبر مرا درهم زنی، عقل مرا درهم شدی | ||
