گام D (رِ ماژور)
در موسیقی غربی درمجموع ۱۲ نت وجود دارد که برای ساخت یک قطعه موسیقی میتوان از آنها استفاده کرد. این نتها عبارتاند از: دو (۱) | دو دیز (۲) | رِ (۳) | رِ دیز (۴) | می (۵) | فا (۶) | فا دیز (۷) | سل (۸) | سل دیز (۹) | لا (۱۰) | لا دیز (۱۱) | سی (۱۲). توجه به این نکته ضروری است که در هنگام ساخت یک قطعه موسیقی، مجاز نیستیم که از تمامی این نتها استفاده کنیم! درواقع، تنها میتوانیم از تعدادی (۷ تا) از این نتها، آنهم در قالب یک الگوی استاندارد مشخص، استفاده کنیم؛ که این الگوها در موسیقی غربی، توسط گامها تعیین میشوند (مثل گام ماژور و مینور). در گام ر ماژور نیز، هفت نت وجود دارد که حق داریم از این نتها برای ساخت قطعات موسیقی بهره ببریم. در ادامه، به نحوه تعیین اسم گام و نتهای تشکیل دهنده گام ر ماژور، میپردازیم.
نتهای مجاز در گام ر ماژور
مرحله اول دراینجا میبایست از نت D (رِ) الگوی گام ماژور را پیاده کنیم؛ بنابراین، اسم گام با توجه به فرمول زیر به دست میآید:
مرحله دوم: تا اینجای کار، اسم گام مشخص شد (گام رِ ماژور). اکنون برای به دست آوردن هفت نت مجاز در این گام، الگوی گام ماژور را مطابق شکل ۱، از نت “رِ” پیادهسازی میکنیم.
شکل ۱: اجرای الگوی ماژور از نت D (رِ).
توضیح شکل ۱: با اجرای الگوی گام ماژور از نت رِ، هفت نت مجاز در گام رِ ماژور، به ترتیب زیر به دست میآید:
نت اول گام (I): نت رِ (نت پایهای که گام را از آن نت شروع کردیم).
نت دوم گام (II): نت می (به فاصله یک پرده از نت اول).
نت سوم گام (III): نت فا دیز (به فاصله یک پرده از نت دوم).
نت چهارم گام (IV): نت سل (به فاصله نیم پرده از نت سوم).
نت پنجم گام (V): نت لا (به فاصله یک پرده از نت چهارم).
نت ششم گام (VI): نت سی (به فاصله یک پرده از نت پنجم).
نت هفتم گام (VII): نت دو دیز (به فاصله یک پرده از نت ششم).
* نت اکتاو[۱] (VIII): نت رِ (به فاصله نیم پرده از نت هفتم).
نکته: نتهای “فا” و “دو” در گام رِ ماژور، به “فا دیز” و “دو دیز” تغییریافته است (یعنی در این گام، حق استفاده از نتهای فا و دو را نداریم و بهجای آنها میبایست از نتهای، فا دیز و دو دیز استفاده کنیم).
معرفی دوره و کتاب "تئوری موسیقی کاربردی"
سرکلید گام ر ماژور
در این گام، نتهای “فا و دو”، به” فا دیز و دو دیز” تغییر کرده است؛ بنابراین، علامتهای دیز را مطابق شکل ۲، بر روی خطوط حامل قرار میدهیم (یعنی در این قطعه، هرجا نت فا و دو وجود داشت، فا دیز و دو دیز، در نظر گرفته میشود).
شکل ۲: سرکلید گام رِ ماژور.
جمعبندی: در جدول ۱، خلاصه مفاهیم گام رِ ماژور، نوشتهشده است (حفظ کردن جدول زیر الزامی است).
جدول ۱: خلاصه مفاهیم گام رِ ماژور.
اسم گام | شکل سرکلید | علائم سرکلید |
D (رِ ماژور) | | #F# / C |
خلاصه تمامی گامهای ماژور و مینور
در جدول ۲، خلاصهای از گامهای ماژور و مینور نسبی آنها نوشته شده است (حفظ کردن جدول الزامی است).
جدول ۲: خلاصه گامهای مینور و ماژور.
گام مینور | گام ماژور | شکل سرکلید | علائم سرکلید |
Am (لا مینور) | C (دو ماژور) |  | —– |
Em (می مینور) | G (سل ماژور) |  | #F |
Bm (سی مینور) | D (رِ ماژر) | | #F# / C |
F#m (فا دیز مینور) | A (لا ماژور) |  | #F# / C# / G |
C#m (دو دیز مینور) | E (می ماژور) |  | #F# / C# / G# / D |
G#m (سل دیز مینور) | B (سی ماژور) |  | #F# / C# / G# / D# / A |
D#m (رِ دیز مینور) | #F (فا دیز ماژور) |  | #F# / C# / G# / D# / A# / E |
A#m (لا دیز مینور) | #C (دو دیز ماژور) |  | F# / C# / G# / D# / A# / E# / B# |
Dm (رِ مینور) | F (فا ماژور) |  | Bb |
Gm (سل مینور) | Bb (سی بمل ماژور) |  | Bb/ Eb |
Cm (دو مینور) | Eb (می بمل ماژور) |  | Bb/ Eb / Ab |
Fm (فا مینور) | Ab (لا بمل ماژور) |  | Bb/ Eb / Ab / Db |
Bbm (سی بمل مینور) | Db (رِ بمل ماژور) |  | Bb/ Eb / Ab / Db / Gb |
Ebm (می بمل مینور) | Gb (سل بمل ماژور) |  | Bb/ Eb / Ab / Db / Gb / Cb |
Abm (لا بمل مینور) | Cb (دو بمل ماژور) |  | Bb/ Eb / Ab / Db / Gb / Cb / Fb |
دایره پنجمها در موسیقی
خلاصه مطالبی که در جدول ۲، ذکر شده است را در شکل ۳ میبینید که به آن دایره پنجمها گفته میشود. اگر بر روی این دایره بهطور ساعتگرد حرکت کنیم، هر گام جدید، با درجه پنجم گام پیش از خود آغاز شده (نام گذاری “دایره پنجمها” نیز بهدلیل همین موضوع است) و یک دیز به سرکلید این گام اضافه میشود و اگر در دایره به طور پادساعتگرد حرکت کنیم، گام بهدستآمده با درجه چهارم گام قبلی آغاز شده و یک بمل به آن اضافه خواهد شد (توصیه میشود که هنرجو، این شکل بسیار مهم را چاپ کرده و در مکانی مناسب بچسباند).
خرید دوره تئوری موسیقی کاربردی با ضمانت بازگشت وجه
۱,۴۵۰,۰۰۰ تومان
۲,۸۵۰,۰۰۰ تومان
تشخیص گام از روی سرکلید
در گامهای دیز دار: اگر به نت آخرِ سرکلید، نیم پرده اضافه کنیم، اسم گام به دست میآید. بهعنوان مثال:
در این سرکلید، نت آخر #D (رِ دیز) است، اگر این نت را نیم پرده زیرتر کنیم به نت E (می) میرسیم؛ بنابراین، اسم این گام “می ماژور” است.
در گامهای بمل دار: نت قبل از نت آخر، اسم گام را مشخص میکند. بهعنوان مثال: در این سرکلید، نت قبل از نت آخر Ab (لا بمل) است، بنابراین، اسم گام لا بمل ماژور است.
