راهنمای جامع انواع گیتار؛ معرفی سازها و تفاوت‌های کاربردی آنها
گیتار یکی از محبوب‌ترین و پرکاربردترین سازهای زهی در سراسر جهان است. تنوع بالا در ساختار، جنس سیمها و نحوه تولید صدا باعث شده تا انواع گیتار در سبکهای مختلف موسیقی جایگاه ویژه‌ای داشته باشند. در این راهنما به معرفی کامل انواع گیتار می‌پردازیم تا بتوانید با دید بازتری ساز مناسب خود را انتخاب کنید.
۱. گیتار کلاسیک و فلامنکو (خانواده سیم‌نایلونی)
این خانواده اصیل‌ترین نوع گیتار است که برای شروع یادگیری در سبکهای پاپ و کلاسیک بسیار توصیه میشود.
- گیتار کلاسیک: به دلیل استفاده از ۶ سیم نایلونی (سیمهای بم دارای هسته نایلونی با روکش فلزی ظریف)، صدایی گرم، نرم و دلنشین تولید می‌کند. به دلیل تنش (کشش) کمتر سیمها، فشار کمتری به انگشتان وارد شده و انتخابی ایده‌آل برای نوآموزان است.
- گیتار فلامنکو (زیرمجموعه تخصصی): در ظاهر به گیتار کلاسیک شبیه است، اما از نظر مهندسی متفاوت طراحی شده است.
- ساختار فنی: بدنه آن باریکتر و وزن کمتری دارد. «اکشن» (فاصله سیم تا دسته) در این ساز بسیار پایین‌تر تنظیم میشود تا نوازنده بتواند با کمترین تلاش، پاساژهای سرعتی (مانند تکنیک پیکادو) را اجرا کند.
- ویژگی خاص: وجود «گلپیدور» (Golpeador) روی صفحه رویی برای اجرای ضربات کوبشی (Golpe) بدون آسیب به چوب ساز.
- صدا: برخلاف صدای گرم کلاسیک، صدای فلامنکو تیز، خشک، کوبنده و «پرتابی» است که برای موسیقی پرهیجان اسپانیایی طراحی شده است.
۲. گیتار آکوستیک (Steel-String Acoustic)
این ساز دارای بدنه‌ای بزرگ‌تر و دستهای باریکتر نسبت به گیتار کلاسیک است و از سیمهای فلزی (استیل) استفاده می‌کند.
- ویژگی صوتی: صدایی شفاف، رسا، زنگدار و با ماندگاری (Sustain) بالا که در سبکهای بلوز، جز، کانتری و راک کاربرد دارد.
- نکته برای هنرجویان: به دلیل تنش بالای سیمهای فلزی، فشار روی انگشتان در ماههای اول بیشتر است و ممکن است برای هنرجویان تازه‌کار چالش‌برانگیزتر از مدل‌های نایلونی باشد.
۳. گیتار الکتریک (Electric Guitar)
گیتار الکتریک با استفاده از «پیکاپ» (سنسورهای مغناطیسی) و اتصال به آمپلیفایر، دنیایی از صداهای متنوع را ایجاد می‌کند.
- کاربرد: پایه اصلی سبک‌هایی مانند راک، متال، بلوز و جاز.
- تنوع صوتی: با استفاده از افکتها و پردازشگرها، نوازنده می‌تواند طیف گسترده‌ای از صداها (از صدای بسیار تمیز یا Clean تا صدای خشن و اعوجاج‌یافته یا Distortion) را تولید کند.
- شروع با الکتریک: هیچ الزامی برای شروع با گیتار کلاسیک وجود ندارد؛ اگر هدف نهایی شما سبکهای مدرن است، میتوانید یادگیری را مستقیماً با گیتار الکتریک آغاز کنید.
۴. گیتار بیس (Bass Guitar)
گیتار بیس، ستون فقرات ریتمیک و هارمونیک در اکثر گروه‌های موسیقی مدرن است و نقش پیونددهنده بین درامز (ریتم) و سازهای ملودیک را ایفا می‌کند.
- ساختار: معمولاً دارای ۴ سیم ضخیم است (مدل‌های ۵ و ۶ سیم نیز برای سبکهای پیشرفته‌تر وجود دارند). دسته آن نسبت به گیتار معمولی بسیار بلندتر و سیمهای آن دارای ضخامت و کوک پایین‌تری هستند.
- تولید صدا: مانند گیتار الکتریک، گیتار بیس نیز برای شنیده شدن نیاز به اتصال به آمپلیفایر مخصوص بیس دارد.
- کاربرد: در تمامی سبکهای موسیقی (پاپ، راک، متال، فانک، جز) حضور گیتار بیس برای ایجاد عمق صدایی و حفظ تپش ریتمیک قطعه الزامی است. این ساز انتخابی عالی برای کسانی است که به نقش‌های بنیادین و تکنیکهای ریتمیک در موسیقی علاقه دارند.
کدام گیتار برای شما مناسب است؟
- اگر به دنبال صدایی گرم و شروعی راحت هستید: گیتار کلاسیک
- اگر به دنبال اجرای سریع و سبکهای پرهیجان اسپانیایی هستید: گیتار فلامنکو
- اگر صدای شفاف و فلزی برای سبکهای پاپ و کانتری می‌خواهید: گیتار آکوستیک
- اگر به دنبال تنوع صوتی و سبکهای مدرن هستید: گیتار الکتریک
- اگر به دنبال ساختار بخشیدن به ریتم و درک عمیق هارمونی هستید: گیتار بیس
سبکهای مختلف آموزش گیتار
یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های علاقه‌مندان به موسیقی در ابتدای مسیر این است: «من دقیقاً باید چه سبکی از گیتار را یاد بگیرم؟»
بسیاری از افراد وارد کلاس‌های آموزش گیتار می‌شوند، اما بعد از چند ماه متوجه می‌شوند آنچه در کلاس تدریس میشود با چیزی که در ذهن داشتند فرسنگ‌ها فاصله دارد! دلیل این اتفاق، عدم شناخت دقیق تفاوت سبک‌ها و تکنیکهای نوازندگی است. گیتار‌نوازی فقط به دو دسته سنتی «کلاسیک» و «پاپ» تقسیم نمی‌شود؛ بلکه حتی درون سبک پاپ نیز اهداف نوازندگی کاملاً با یکدیگر تفاوت دارند.
در این راهنمای جامع، انواع سبکهای گیتار را بر اساس علاقه، تکنیک و نحوه صدادهی تفکیک کرده‌ایم تا بتوانید دقیقاً سبک متناسب با هدف خود را انتخاب کنید.
۱. سبک پاپ؛ هدف شما از پاپ‌نوازی دقیقاً چیست؟
سبک پاپ محبوب‌ترین سبک گیتار در ایران است، اما در دل خود به سه شاخه کاملاً مجزا تقسیم میشود که تکنیک و ابزار نوازندگی آنها با هم تفاوت اساسی دارد:
شاخه اول: پاپ مقدماتی (آکورد، ریتم‌نوازی و همراهی با آواز)
این شاخه دقیقاً مناسب کسانی است که هدف اصلی‌شان این است: «می‌خواهم گیتار بزنم و هم‌زمان با آن بخوانم.»
- تمرکز آموزشی: یادگیری فرم آکوردهای ماژور و مینور و ریتم‌های پرکاربرد (۲/۴، ۳/۴، ۴/۴، ۶/۸ سنگین و شاد)، آرپژهای ساده و تقویت هماهنگی دست با صدا (مترونوم و آواز).
- تکنیک اجرا: هم با انگشتان دست و هم با پیک (مضراب) قابل اجرا است.
- ساز مناسب: گیتار کلاسیک یا گیتار آکوستیک سیم فلزی.
شاخه دوم: ملودی‌نوازی پاپ به‌صورت «تک‌نت» (Single Note)
هدف هنرجو در این شاخه این است که ملودی ترانه‌های معروف پاپ و قطعات نوستالژیک را نت‌به‌نت اجرا کند؛ دقیقاً خط ملودی خواننده یا اورتور آهنگ.
- تکنیک اجرا: نوازنده در این شاخه در هر لحظه تنها «یک نت» را به صدا درمی‌آورد. این روش هم با پیک (مضراب) و هم با تکنیک آپویاندو یا تیراندو با انگشت قابل اجراست. استفاده از پیک در این بخش باعث شفافیت، تفکیک صدایی و وضوح بالای ملودی‌ها میشود.
- تمرکز آموزشی: نت‌خوانی سرعتی روی دسته، یادگیری خط ملودی، تبلچر، گام‌ها و افزایش سرعت جابه‌جایی روی فرت‌ها.
شاخه سوم: ملودی‌نوازی پاپ هارمونیزه (فینگر استایل پاپ / چندصدایی)
این پیشرفته‌ترین و جذاب‌ترین سطح در نوازندگی پاپ است. در این شیوه شما دیگر یک تک‌نت ساده نمی‌زنید، بلکه بیس (صدای بم)، ملودی اصلی و آکورد همراهی‌کننده را هم‌زمان با یک ساز اجرا می‌کنید؛ گویی دو یا سه نفر هم‌زمان در حال گیتار زدن هستند!
- تکنیک اجرا (بسیار مهم): این فرم از نوازندگی به هیچ عنوان تنها با پیک قابل اجرا نیست! چون شما نیاز دارید چندین سیم غیرمجاور (مثلاً سیم ۶ باس و سیمهای ۱ و ۲ تریبل) را در یک لحظه به صدا درآورید؛ بنابراین انگشت شست (p) خط باس را می‌زند و انگشتان دیگر (i, m, a) آکورد و ملودی را پوشش میدهند.
- نیاز آموزشی: درک صحیح از تئوری موسیقی، هارمونی، تکنیک فینگرپیکینگ و تمرینات استقلال انگشتان دست راست.
۲. سبک کلاسیک؛ دنیای چندصدایی، نت و قطعات ارکسترال
سبک کلاسیک یک هنر آکادمیک، دقیق و اصولی است که پیشینه آن به موسیقی دوره رنسانس، باروک و رمانتیک بازمی‌گردد.
- ویژگی برجسته: در سبک کلاسیک نیز درست مانند پاپ هارمونیزه، شما چندصدایی (پلی‌فونی) می‌نوازید؛ یک خط باس، یک هارمونی میانی و یک ملودی که همگی هم‌زمان و تفکیک‌شده توسط یک نوازنده شنیده می‌شوند.
- تکنیک نوازندگی: منحصراً با انگشتان دست راست و ناخن انجام میشود. در سبک کلاسیک اصیل، استفاده از پیک جایگاهی ندارد. استایل نشستن (استفاده از زیرپایی یا بالشتک گیتار) و حالت قرارگیری دست‌ها کاملاً استاندارد و مهندسی‌شده است.
- هدف مناسب: کسانی که به قطعات باخ، تارگا، بتهوون و موسیقی ساختاریافته بی‌کلام علاقه دارند و می‌خواهند تسلط عمیقی بر خط نت‌خوانی استاندارد پیدا کنند.
۳. سبک فلامنکو؛ شور، هیجان و ریتم‌های پیچیده اسپانیایی
فلامنکو موسیقی بومی جنوب اسپانیا (منطقه آندلس) است و به سرعت دست، پرکاشن و تکنیکهای انفجاری شناخته میشود.
- تکنیک‌ها: تکنیکهای تخصصی مانند راسگوادوهای سرعتی، پیکادو (نواختن پاساژهای فوق‌العاده سریع با انگشتان i و m)، گلپه (ضربه روی کاسه گیتار) و پولگار (نوازندگی با شست). این سبک نیز تماماً متکی بر ناخن و انگشت است.
- ساز مورد نیاز: گیتار فلامنکو (بدنه باریکتر، اکشن بسیار پایین و صدای خشن‌تر نسبت به کلاسیک).
سبکهای مدرن غربی و گیتار الکتریک (راک، متال، بلوز و جاز)
اگر علاقه‌ای به ریتم‌های آرام و سبکهای سنتی ندارید و هیجان سولوهای سرعتی، ریف‌های سنگین و افکت‌های مدرن صدایی شما را جذب می‌کند، مسیر شما دنیای گیتار الکتریک است.
- سبک راک و متال (Rock & Metal): متکی بر استفاده از پیک‌های ضخیم، تکنیکهای آلترنیت پیکینگ، سویپ پیکینگ، تپینگ و تکنیک پالم‌میوت با دیستورشن‌های سنگین.
- سبک بلوز و جاز (Blues & Jazz): ترکیب تکنیکهای پیک و انگشت با استفاده از فواصل ماژور، مینور و آکوردهای پیچیده جز (آکوردهای ۷، ۹، ۱۱ و ۱۳).
- یک باور کاملاً غلط: هنوز عده‌ای فکر می‌کنند برای شروع گیتار الکتریک حتماً باید ۱ سال گیتار کلاسیک تمرین کرد! این باور کاملاً منسوخ شده است. اگر هدف نهایی شما سولوهای راک یا ریف‌های متال است، میتوانید یادگیری را مستقیماً با گیتار الکتریک و از سطح صفر آغاز کنید.
ساختار گیتار کلاسیک
اجزای مختلف گیتار کلاسیک.
اسم انواع گیتار
سوالات متداول FAQ
بهترین گیتار برای شروع یادگیری افراد مبتدی کدام است؟
برای اغلب نوآموزان، گیتار کلاسیک (سیم نایلونی) بهترین گزینه است؛ زیرا سیمهای نایلونی تنشن و کشش کمتری دارند، نرمتر هستند و در ماههای ابتدایی انگشتان دست چپ را بسیار کمتر آزار میدهند. با این حال، اگر علاقه شدیدی به سبکهای راک یا پاپ کانتری مدرن دارید، میتوانید مستقیماً کار را با گیتار الکتریک یا آکوستیک نیز آغاز کنید.
تفاوت اصلی گیتار کلاسیک و گیتار آکوستیک چیست؟
تفاوت عمده در جنس سیمها و ساختار دسته است. گیتار کلاسیک دارای سیمهای نایلونی، دستهای پهنتر و صدایی نرم، خلوت و مخملی است. گیتار آکوستیک از سیمهای تمام فلزی (استیل/فسفر برنز) بهره میبرد، دستهای باریکتر، اکشن سفتتر و صدایی بسیار رسا، کریستالی و زنگدار دارد.
آیا سیمهای گیتار کلاسیک واقعاً تماماً نایلونی هستند؟
بله. سه سیم تریبل (زیر) از نایلون شفاف یا کدر یکپارچه ساخته شده‌اند و سه سیم باس (بم) دارای مغزی نایلونی (تارچه‌های ابریشم‌گونه نایلونی) هستند که یک مفتول فلزی بسیار ظریف دور آنها پیچیده شده است. بنابراین به هیچ وجه نباید آنها را با سیمهای تمام‌فلزی آکوستیک اشتباه گرفت.
تفاوت گیتار فلامنکو و گیتار کلاسیک چیست؟
گیتار فلامنکو وزن سبکتری دارد، ضخامت بدنه آن باریکتر است، اکشن (ارتفاع سیمها) پایینی دارد و روی صفحه آن محافظ پلاستیکی گلپیدور برای ضربات پرکاشن تعبیه شده است. صدای فلامنکو خشن، پرتابی، تیز و با ماندگاری کم (سریع محوشونده) است، در حالی که کلاسیک صدایی گرم و با ساستین بالاست.
آیا برای شروع گیتار الکتریک، حتماً باید اول گیتار کلاسیک یاد گرفت؟
خیر، این یک باور منسوخ و قدیمی است. تکنیکهای گیتار الکتریک (پیکینگ سرعتی، خفهکردن سیمها، کنترل فیدبک و کار با افکتها) مسیر آموزشی متفاوتی دارند. اگر هدف نهایی شما موسیقی راک یا متال است، از همان روز اول ساز الکتریک تهیه کنید.
آیا درد نوک انگشتان در شروع طبیعی است؟
بله، کاملاً طبیعی است. پوست نوک انگشتان دست چپ در دو تا سه هفته ابتدایی به فشار سیمها عادت ندارد. به مرور زمان با ایجاد پینه‌های پوستی بسیار ظریف و نامحسوس، درد کاملاً از بین می‌رود.
ساز کاتاوِی (Cutaway) چیست و چه مزیتی دارد؟
کاتاوی به فرورفتگی یا بریدگی بخش پایینی کاسه گیتار گفته میشود. این بریدگی به دست چپ اجازه میدهد به راحتی به فرتهای بالا (۱۲ به بعد) برای اجرای سولوها و ملودیهای زیر دسترسی داشته باشد.
تفاوت گیتار پیکاپدار (الکتروآکوستیک/الکتروکلاسیک) با سازهای معمولی چیست؟
سازهای پیکاپدار، همان گیتارهای طبیعی آکوستیک یا کلاسیک هستند که درون بدنه آنها یک سنسور (میکروفون زیر تیغه خرک) و پیشتقویتکننده نصب شده است تا بتوان بدون نیاز به میکروفون استودیویی، صدای ساز را مستقیماً به آمپلیفایر یا کارت صدا متصل کرد.
سایز مناسب گیتار برای کودکان و نوجوانان چیست؟
کودکان بسته به قد و اندازه دستانشان باید از سازهای کوچکتر استفاده کنند:
- سن ۵ تا ۸ سال: سایز ۱/۲
- سن ۸ تا ۱۱ سال: سایز ۳/۴
- از ۱۱ سال به بالا و بزرگسالان: سایز استاندارد ۴/۴
گیتار پاپ چیست و چه تفاوتی با بقیه دارد؟
«گیتار پاپ» یک ساز مجزا در کارخانهها نیست، بلکه به نوع شیوه نوازندگی اطلاق میشود. سبک پاپ بر پایه ریتم، آکوردگیری و اجرای ملودی آهنگهای عامهپسند استوار است و معمولاً هم با گیتار کلاسیک و هم با گیتار آکوستیک اجرا میشود.
